05
第 五 讲 · 定积分
定积分的应用
高等应用数学定积分
面积体积弧长

内容提要与教学要求

内容提要

1. 定积分的元素法(微元法);2. 平面图形的面积;3. 旋转体的体积。

教学要求

1. 理解微元法的思想;

2. 熟练掌握用定积分求平面图形面积;

3. 熟练掌握用定积分求旋转体体积。

一、定积分的元素法(微元法)

思想:所求量 $Q$ 与区间 $[a,b]$ 有关,在典型小区间 $[x, x+dx]$ 上,$Q$ 的微元为

$$dQ = f(x)\,dx$$

则总量:

$$Q = \int_a^b f(x)\,dx$$

关键步骤:① 确定积分变量和范围 $[a,b]$;② 写出微元 $dQ = f(x)\,dx$;③ 积分。

二、平面图形的面积

1. 曲线与 $x$ 轴围成的面积

$$A = \int_a^b |f(x)|\,dx$$

2. 两曲线围成的面积

$y = f(x)$ 与 $y = g(x)$,$x = a$ 到 $x = b$:

$$A = \int_a^b |f(x) - g(x)|\,dx$$
▲ $y = x$ 与 $y = x^2$ 围成的面积(蓝色阴影)

面积例题

例1 求 $y^2 = x$ 与 $x = 1$ 围成的面积。

利用对称性:$A = 2\displaystyle\int_0^1 \sqrt{x}\,dx = 2 \cdot \dfrac{2}{3}x^{\frac{3}{2}}\bigg|_0^1 = \dfrac{4}{3}$

例2 求 $y = x^2$ 与 $y = x$ 围成的面积。

交点:$x^2 = x \Rightarrow x = 0, 1$。在 $[0,1]$ 上 $x \ge x^2$,

$A = \displaystyle\int_0^1 (x - x^2)\,dx = \left(\dfrac{x^2}{2} - \dfrac{x^3}{3}\right)\bigg|_0^1 = \dfrac{1}{2} - \dfrac{1}{3} = \dfrac{1}{6}$

▲ 两条曲线围成面积 = 上减下的积分

面积例题(续)

例3 求 $y = e^x$,$y = e^{-x}$,$x = 1$ 围成的面积。

交点:$e^x = e^{-x} \Rightarrow x = 0$。在 $[0,1]$ 上 $e^x \ge e^{-x}$,

$A = \displaystyle\int_0^1 (e^x - e^{-x})\,dx = (e^x + e^{-x})\bigg|_0^1 = (e + e^{-1}) - 2 = e + \dfrac{1}{e} - 2$

例4 求 $y = \sin x$ 在 $[0, 2\pi]$ 上与 $x$ 轴围成的面积。

注意 $[0,\pi]$ 上 $\sin x \ge 0$,$[\pi, 2\pi]$ 上 $\sin x \le 0$

$A = \displaystyle\int_0^\pi \sin x\,dx + \int_\pi^{2\pi}(-\sin x)\,dx = 2 + 2 = 4$

三、旋转体的体积

1. 绕 $x$ 轴旋转

曲线 $y = f(x)$ 与 $x$ 轴围成的图形绕 $x$ 轴旋转:

$$V_x = \pi\int_a^b [f(x)]^2\,dx$$
▲ $y = \sqrt{x}$ 绕 $x$ 轴旋转:每个截面是圆盘,面积 $\pi[f(x)]^2$

2. 绕 $y$ 轴旋转(柱壳法)

$$V_y = 2\pi\int_a^b x|f(x)|\,dx$$

例5 $y = \sqrt{x}$,$y = 0$,$x = 1$ 围成的图形分别绕 $x$、$y$ 轴旋转。

绕 $x$ 轴:$V_x = \pi\displaystyle\int_0^1 (\sqrt{x})^2\,dx = \pi\int_0^1 x\,dx = \dfrac{\pi}{2}$

绕 $y$ 轴:$V_y = 2\pi\displaystyle\int_0^1 x \cdot \sqrt{x}\,dx = 2\pi\int_0^1 x^{\frac{3}{2}}\,dx = 2\pi \cdot \dfrac{2}{5} = \dfrac{4\pi}{5}$

旋转体例题(续)

例6 求由 $y = x^2$ 与 $y = \sqrt{x}$ 围成的图形绕 $x$ 轴旋转的体积。

交点 $x=0,1$。$[0,1]$ 上 $\sqrt{x} \ge x^2$

$V = \pi\displaystyle\int_0^1 [(\sqrt{x})^2 - (x^2)^2]\,dx = \pi\int_0^1 (x - x^4)\,dx = \pi\left(\dfrac{1}{2} - \dfrac{1}{5}\right) = \dfrac{3\pi}{10}$

例7 求圆 $x^2 + y^2 = R^2$ 绕 $x$ 轴旋转所得球体的体积。

$V = \pi\displaystyle\int_{-R}^{R}(R^2 - x^2)\,dx = \pi\left(R^2 x - \dfrac{x^3}{3}\right)\bigg|_{-R}^R = \dfrac{4}{3}\pi R^3$

四、平面曲线的弧长

参数方程形式:$x = x(t)$,$y = y(t)$($\alpha \le t \le \beta$)

$$s = \int_\alpha^\beta \sqrt{[x'(t)]^2 + [y'(t)]^2}\,dt$$

直角坐标形式:$y = f(x)$($a \le x \le b$)

$$s = \int_a^b \sqrt{1 + [f'(x)]^2}\,dx$$

例8 求 $y = \dfrac{2}{3}x^{\frac{3}{2}}$ 在 $[0, 1]$ 上的弧长。

$y' = x^{\frac{1}{2}}$,$s = \displaystyle\int_0^1 \sqrt{1+x}\,dx = \dfrac{2}{3}(1+x)^{\frac{3}{2}}\bigg|_0^1 = \dfrac{2}{3}(2\sqrt{2}-1)$

综合练习

1. 求 $y = x^3$,$x = 2$,$y = 0$ 围成面积。

$\displaystyle\int_0^2 x^3\,dx = 4$

2. 求 $y = x^2$,$x = y^2$ 围成面积。

交点 $(0,0),(1,1)$。$A = \displaystyle\int_0^1(\sqrt{x}-x^2)\,dx = \dfrac{2}{3}-\dfrac{1}{3}=\dfrac{1}{3}$

3. $y = 2x - x^2$ 与 $x$ 轴围成图形绕 $x$ 轴旋转的体积。

$V = \pi\displaystyle\int_0^2 (2x-x^2)^2\,dx = \dfrac{16\pi}{15}$

小结

一、微元法——确定积分变量和范围,写出微元 $dQ = f(x)\,dx$,积分得总量。

二、平面图形面积

单曲线:$A = \displaystyle\int_a^b |f(x)|\,dx$;两曲线:$A = \int_a^b |f-g|\,dx$

三、旋转体体积

绕 $x$ 轴:$V_x = \pi\displaystyle\int_a^b f^2\,dx$;绕 $y$ 轴:$V_y = 2\pi\int_a^b x|f|\,dx$

四、弧长:$s = \displaystyle\int_a^b \sqrt{1+f'^2}\,dx$