01
第 六 讲 · 函数与极限
两个重要极限与无穷小的比较
高等应用数学函数与极限
重要极限等价无穷小

内容提要

1. 两个重要极限;

2. 无穷小的比较。

教学要求

1. 熟练掌握用两个重要极限求极限;

2. 熟练掌握无穷小的比较、等价无穷小量的性质及一些常见的等价无穷小。

$y = \dfrac{\sin x}{x}$:当 $x \to 0$ 时趋向 1
▲ 第一重要极限:$\lim_{x\to 0}\frac{\sin x}{x} = 1$

一、两个重要极限

(1) $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin x}{x} = 1$($x$ 取弧度单位)

证: 对于 $0 < x < \dfrac{\pi}{2}$,如图所示,作单位圆

则圆心角 $\angle AOB = x$,$BC = \sin x$,$AD = \tan x$

$\widehat{AB} = x$,显然有 $S_{\triangle AOB} < S_{\text{扇形}AOB} < S_{\triangle AOD}$

$$\frac{1}{2}\sin x < \frac{1}{2}x < \frac{1}{2}\tan x$$

即 $\sin x < x < \tan x$

分别除以 $\sin x$ 有 $1 < \dfrac{x}{\sin x} < \dfrac{1}{\cos x}$

再取倒数,得 $\cos x < \dfrac{\sin x}{x} < 1$ ……(1)

对于 $-\dfrac{\pi}{2} < x < 0$ 的情形,由于用 $-x$ 代替 $x$ 时 $\cos x$ 和 $\dfrac{\sin x}{x}$ 都不变号(偶函数),所以当 $-\dfrac{\pi}{2} < x < 0$ 时,

不等式 (1) 仍成立,从而当 $x \in \left(-\dfrac{\pi}{2}, 0\right) \cup \left(0, \dfrac{\pi}{2}\right)$ 时,

恒有不等式 $\cos x < \dfrac{\sin x}{x} < 1$ 成立。

由于 $\displaystyle\lim_{x \to 0} \cos x = 1$,且 $\lim 1 = 1$,由

可知,$\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin x}{x} = 1$. 证毕

$$\lim_{x \to 0} \frac{\sin x}{x} = 1 \Rightarrow \lim_{\varphi(x) \to 0} \frac{\sin \varphi(x)}{\varphi(x)} = 1$$
$$\lim_{x \to 0} \frac{x}{\sin x} = 1 \Rightarrow \lim_{\varphi(x) \to 0} \frac{\varphi(x)}{\sin \varphi(x)} = 1$$

注意: $\displaystyle\lim_{x \to \infty} \frac{\sin x}{x} = 0$

例 1 求 $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{x}{\sin x}$

$\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{x}{\sin x} = \lim_{x \to 0} \frac{1}{\dfrac{\sin x}{x}} = \frac{1}{\displaystyle\lim_{x \to 0} \dfrac{\sin x}{x}} = 1$

例 2 求 $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin 3x}{x}$

$\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin 3x}{x} = 3\lim_{3x \to 0} \frac{\sin 3x}{3x} = 3$

例 3 求 $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\tan x}{x}$

$\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\tan x}{x} = \lim_{x \to 0} \frac{\sin x}{x} \cdot \frac{1}{\cos x} = 1$

例 4 求 $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin ax}{\sin bx}$($a, b \ne 0$)

$\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin ax}{\sin bx} = \lim_{x \to 0} \frac{\dfrac{\sin ax}{ax}}{\dfrac{\sin bx}{bx}} \cdot \frac{a}{b} = \frac{a}{b} \cdot \frac{\displaystyle\lim_{ax \to 0} \dfrac{\sin ax}{ax}}{\displaystyle\lim_{bx \to 0} \dfrac{\sin bx}{bx}} = \frac{a}{b}$

例 5 $\displaystyle\lim_{n \to \infty} n \cdot \sin\frac{\pi}{n}$

当 $n \to \infty$ 时,有 $\dfrac{\pi}{n} \to 0$,因此

$\displaystyle\lim_{n \to \infty} n \cdot \sin\frac{\pi}{n} = \lim_{\frac{\pi}{n} \to 0} \pi \cdot \frac{\sin\dfrac{\pi}{n}}{\dfrac{\pi}{n}} = \pi \cdot 1 = \pi$

例 6 $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{1 - \cos x}{\dfrac{1}{2}x^2}$

$\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{1 - \cos x}{\dfrac{1}{2}x^2} = \lim_{x \to 0} \frac{2\sin^2\dfrac{x}{2}}{\dfrac{1}{2}x^2} = \lim_{x \to 0} \frac{\sin^2\dfrac{x}{2}}{\dfrac{1}{4}x^2} = \lim_{x \to 0}\left(\frac{\sin\dfrac{x}{2}}{\dfrac{x}{2}}\right)^2 = 1^2 = 1$

练习:

1. $\displaystyle\lim_{x \to 1} \frac{\sin(x^2 - 1)}{x - 1}$

$\displaystyle\lim_{x \to 1} \frac{\sin(x^2 - 1)}{x - 1} = \lim_{x \to 1}(x+1) \cdot \frac{\sin(x^2 - 1)}{x^2 - 1} = 2$

2. $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\arcsin x}{x}$

令 $\arcsin x = t \Rightarrow x = \sin t$,$x \to 0$ 则 $t \to 0$.

$\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\arcsin x}{x} = \lim_{t \to 0} \frac{t}{\sin t} = 1$

3. $\displaystyle\lim_{x \to 0} x\cot x$

$\displaystyle\lim_{x \to 0} x\cot x = \lim_{x \to 0} \frac{x\cos x}{\sin x} = \lim_{x \to 0} \frac{x}{\sin x} \cdot \cos x = 1$

4. $\displaystyle\lim_{x \to \infty} x\sin\frac{1}{x}$

$\displaystyle\lim_{x \to \infty} x\sin\frac{1}{x} = \lim_{\frac{1}{x} \to 0} \frac{\sin\dfrac{1}{x}}{\dfrac{1}{x}} = 1$

(2) $\displaystyle\lim_{x \to \infty}\left(1 + \frac{1}{x}\right)^x = e$

证明略(可用两个准则证明)。

$$\lim_{x \to \infty}\left(1 + \frac{1}{x}\right)^x = e \Rightarrow \lim_{\varphi(x) \to \infty}\left(1 + \frac{1}{\varphi(x)}\right)^{\varphi(x)} = e$$
$$\lim_{x \to 0}(1 + x)^{\frac{1}{x}} = e \Rightarrow \lim_{\varphi(x) \to 0}[1 + \varphi(x)]^{\frac{1}{\varphi(x)}} = e$$

使用条件:(1) $1^\infty$ 型 (2) $(1 + \cdots)$ 型 (3) 倒数关系

注意: $\displaystyle\lim_{x \to \infty}(1 + x)^{\frac{1}{x}} \ne e$,$\displaystyle\lim_{x \to 0}\left(1 + \frac{1}{x}\right)^x \ne e$

▲ 第二重要极限:$\lim_{x\to\infty}(1+1/x)^x = e$

例 1 $\displaystyle\lim_{x \to \infty}\left(1 + \frac{3}{x}\right)^x$

$\displaystyle\lim_{x \to \infty}\left(1 + \frac{3}{x}\right)^x = \lim_{x \to \infty}\left[\left(1 + \frac{1}{\frac{x}{3}}\right)^{\frac{x}{3}}\right]^3 = e^3$

例 2 求 $\displaystyle\lim_{x \to \infty}\left(1 - \frac{1}{x}\right)^{4x+3}$

解法一 令 $-x = t$,则当 $x \to \infty$ 时 有 $t \to \infty$,所以

$\displaystyle\lim_{x \to \infty}\left(1 - \frac{1}{x}\right)^{4x+3} = \lim_{t \to \infty}\left(1 + \frac{1}{t}\right)^{4(-t)+3}$

$= \displaystyle\lim_{t \to \infty}\left(1 + \frac{1}{t}\right)^{-4t} \cdot \left(1 + \frac{1}{t}\right)^3 = 1^3 \cdot e^{-4} = e^{-4}$

例 3 $\displaystyle\lim_{x \to 0}(1 + x)^{\frac{1}{x}}$

令 $\dfrac{1}{x} = t$,当 $x \to 0$ 时,有 $t \to \infty$,所以

$\displaystyle\lim_{x \to 0}(1 + x)^{\frac{1}{x}} = \lim_{t \to \infty}\left(1 + \frac{1}{t}\right)^t = e$

练习:

1. 求 $\displaystyle\lim_{x \to 0}(1 + \tan x)^{5\cot x}$

$\displaystyle\lim_{x \to 0}(1 + \tan x)^{5\cot x} = \lim_{\tan x \to 0}[(1 + \tan x)^{\frac{1}{\tan x}}]^5 = e^5$

2. 求 $\displaystyle\lim_{x \to \infty}\left(1 - \frac{2}{x}\right)^x$

$\displaystyle\lim_{x \to \infty}\left(1 - \frac{2}{x}\right)^x = \lim_{x \to \infty}\left[\left(1 - \frac{2}{x}\right)^{-\frac{x}{2}}\right]^{-2} = e^{-2}$

3. 求 $\displaystyle\lim_{x \to \infty}\left(\frac{x}{x+1}\right)^x$

$\displaystyle\lim_{x \to \infty}\left(\frac{x}{x+1}\right)^x = \lim_{x \to \infty}\left(\frac{x+1}{x}\right)^{-x} = \lim_{x \to \infty}\left[\left(1 + \frac{1}{x}\right)^x\right]^{-1} = e^{-1}$

二、无穷小的比较

由无穷小的性质可知,两个无穷小的和、差、积仍为无穷小,但两个无穷小的商会出现不同的情况。

如当 $x \to 0$ 时,函数 $2x$,$x^2$,$\sin x$ 都是无穷小。

但是

(1) $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{x^2}{2x} = \lim_{x \to 0} \frac{x}{2} = 0$

(2) $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{2x}{x^2} = \infty$

▲ 高阶无穷小:$x^2$ 比 $2x$ "快得多"地趋于0

(3) $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin x}{2x} = \frac{1}{2}\lim_{x \to 0} \frac{\sin x}{x} = \frac{1}{2}$

事实上 $x^2 \to 0$ 比 $2x \to 0$ "快些",反之 $2x \to 0$ 比 $x^2 \to 0$ "慢些",而 $\sin x \to 0$ 与 $2x \to 0$ 的"快""慢"差不多。

定义 设 $\displaystyle\lim_{x \to x_0} \alpha(x) = 0$,$\displaystyle\lim_{x \to x_0} \beta(x) = 0$

(1) 如果 $\displaystyle\lim_{x \to x_0} \frac{\beta(x)}{\alpha(x)} = 0$,则称 $\beta(x)$ 是比 $\alpha(x)$ 高阶的无穷小,记为 $\beta(x) = o(\alpha(x))$

(2) 如果 $\displaystyle\lim_{x \to x_0} \frac{\beta(x)}{\alpha(x)} = \infty$,则称 $\beta(x)$ 是比 $\alpha(x)$ 低阶的无穷小。

(3) 如果 $\displaystyle\lim_{x \to x_0} \frac{\beta(x)}{\alpha(x)} = C \;(\ne 0, 1)$,则称 $\beta(x)$ 与 $\alpha(x)$ 是同阶无穷小。

(4) 如果 $\displaystyle\lim_{x \to x_0} \frac{\beta(x)}{\alpha(x)} = 1$,则称 $\beta(x)$ 与 $\alpha(x)$ 为等价无穷小,记为 $\beta(x) \sim \alpha(x)$

例如 $\because \displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{x^3}{3x} = 0$,$\therefore x^3 = o(3x) \; (x \to 0)$

$\because \displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin x}{x} = 1$,$\therefore \sin x \sim x \; (x \to 0)$

$\because \displaystyle\lim_{x \to 1} \frac{x-1}{x^2-1} = \lim_{x \to 1} \frac{1}{x+1} = \frac{1}{2}$

$\therefore x - 1$ 与 $x^2 - 1$ 同阶无穷小($x \to 1$)

$\because \displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{x}{2} = 0$,$\therefore x = o(2) \; (x \to 0)$

▲ 等价无穷小:$\sin x \sim x \sim \tan x$($x \to 0$)

可以证明:当 $x \to 0$ 时,有下列等价无穷小:

$$\sin x \sim x, \quad \tan x \sim x$$
$$1 - \cos x \sim \frac{x^2}{2}$$
$$\arctan x \sim x, \quad \arcsin x \sim x$$
$$e^x - 1 \sim x, \quad \ln(1 + x) \sim x$$

利用等价无穷小可以简化某些极限的运算,有下面定理:

定理 设当 $x \to x_0$ 时,$\alpha(x) \sim \alpha'(x)$,$\beta(x) \sim \beta'(x)$,

且 $\displaystyle\lim_{x \to x_0} \frac{\beta'(x)}{\alpha'(x)}$ 存在(或 $\infty$),则 $\displaystyle\lim_{x \to x_0} \frac{\beta(x)}{\alpha(x)} = \lim_{x \to x_0} \frac{\beta'(x)}{\alpha'(x)}$

证明 因 $\displaystyle\lim_{x \to x_0} \frac{\beta(x)}{\alpha(x)} = \lim_{x \to x_0} \frac{\beta(x)}{\beta'(x)} \cdot \frac{\beta'(x)}{\alpha'(x)} \cdot \frac{\alpha'(x)}{\alpha(x)} = \lim_{x \to x_0} \frac{\beta'(x)}{\alpha'(x)}$(证毕)

当 $x \to 0$ 时,$\sin 3x \sim 3x$,$\tan 2x \sim 2x$.

例 1 求 $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin 3x}{\tan 2x}$

$\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin 3x}{\tan 2x} = \lim_{x \to 0} \frac{3x}{2x} = \frac{3}{2}$

$\because x \to \pi$ 时 $\sin x$ 是无穷小,而 $x$ 不是无穷小.

正确的解法如下. $\displaystyle\lim_{x \to \pi} \frac{\sin x}{\pi - x} = \lim_{x \to \pi} \frac{\sin(\pi - x)}{\pi - x} = 1$

例 2 求 $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\tan x - \sin x}{x^3}$

$\because$ 当 $x \to 0$ 时,$\sin x \sim x$,$\tan x \sim x$.

$\therefore \displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\tan x - \sin x}{x^3} = \lim_{x \to 0} \frac{x - x}{x^3} = \lim_{x \to 0} \frac{0}{x^3} = 0$

这种解法是错误的! 正确的解法如下.

$\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\tan x - \sin x}{x^3} = \lim_{x \to 0} \frac{\frac{1}{x^3} \cdot \frac{\sin x}{\cos x}(1 - \cos x)}{1}$

$= \displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin x}{x^3\cos x} \cdot (1 - \cos x) = \lim_{x \to 0} \frac{x}{x^3} \cdot \frac{2}{2\cos x} = \frac{1}{2}$

注意: 用无穷小的等价替换简化极限运算时,可用等价无穷小量替换分子或分母,也可替换分子或分母的因子,而对分子或分母中"+","-"号连接的部分不能分别作替换。

小结

一、两个重要极限

重要极限一: $\displaystyle\lim_{x \to 0} \frac{\sin x}{x} = 1 \Rightarrow \lim_{\varphi(x) \to 0} \frac{\sin \varphi(x)}{\varphi(x)} = 1$($\dfrac{0}{0}$ 型)

重要极限二:

$\displaystyle\lim_{x \to \infty}\left(1 + \frac{1}{x}\right)^x = e \Rightarrow \lim_{\varphi(x) \to \infty}\left[1 + \frac{1}{\varphi(x)}\right]^{\varphi(x)} = e$($1^\infty$ 型)

$\displaystyle\lim_{x \to 0}(1 + x)^{\frac{1}{x}} = e \Rightarrow \lim_{\varphi(x) \to 0}[1 + \varphi(x)]^{\frac{1}{\varphi(x)}} = e$($(1+\cdots)$ 型,倒数关系)

二、无穷小的比较

$$\lim_{x \to x_0} \frac{\alpha}{\beta} = \begin{cases} 0 \\ \infty \\ C \ne 0 \\ 1 \end{cases}$$